Column

Underground of Under Ground?

4 min

Tunnels zijn niet populair. Ze worden gezien als donkere spelonken waar je nauwelijks adem kunt halen. Waar geslikt, gespoten en beroofd wordt. Waar je als meisje in je eentje liever met een wijde boog omheen fietst. En ze zijn duur en technisch ingewikkeld.

Maar nu: steden groeien en verdichten. In Amsterdam, waar ik woon en werk, speelt al jaren een hevige discussie over de leefbaarheid van de stad. Dat gaat over de hoge parkeerdruk en ellenlange files.

Over nieuwe noodzakelijke verbindingen onder, over en door water, snelweg en spoor. En over fietsparkeren. In vrijwel alle grote steden is het overschot aan fietsen een steeds groter groeiend probleem. Misschien een luxeprobleem in een gezonde en leefbare stad, maar toch een probleem.

“Dan maar de lucht in”

Bijna iedere stad van betekenis in Nederland ligt aan een waterweg, een spoorlijn en een snelweg. Het zijn vaak enorme barrières die stadsuitbreiding vrijwel onmogelijk maken.

Dan maar de lucht in, denken bestuurders. In Amsterdam stonden begin dit jaar vijftig gebouwen van zestig meter of hoger. Aan het eind van 2017 telt Amsterdam er 77. Dat is een toename van 50%.

Maar als we alsmaar hoger bouwen en verdichten, moeten we dan niet eerst omlaag, de grond in?

Het argument van sociale veiligheid lijkt hardnekkig. Ten onrechte, naar mijn idee. In Londen, waar ik een tijd woonde, reisde ik eindeloos door de tunnels van de Underground. Niet altijd even enerverend, maar wel efficiënt. Bovendien lijkt het me voor de leefbaarheid van het volle Londen essentieel dat een groot deel van de mensen in de stad zich ondergronds beweegt. Als studente liep ik daar gerust in mijn eentje, zonder mij een seconde onveilig te voelen.

Tunnels niet sexy genoeg voor gemeenten?

Dan het kosten-argument en de technische bezwaren. Is een tunnel echt te duur en te complex, of is het gewoon niet sexy voor gemeentes? In ieder geval worden plannen voor tunnels en nieuwe metro-verbindingen vaak snel van tafel geveegd om plaats te maken voor de meest prachtige bruggen.

Bruggen zijn dankbare prestigeprojecten: boven de grond, dus lekker zichtbaar. Architecten staan ook niet altijd te springen om ondergrondse opdrachten. Het is inside-out architectuur in de meest extreme vorm.

Toch levert wat speurwerk prachtige voorbeelden op van ondergrondse ruimtes. In Moskou en Sint-Petersburg liggen onder de grond complete spoorkathedralen. Kings Cross in Londen heeft mooie, etherisch oplichtende tunnelverbindingen. Waarom kan dat niet in Nederland?

De afgelopen jaren is met ondergrondse projecten als de Noord-Zuidlijn enorm veel kennis vergaard, ook over hoe het níet moet. Laten we dat leergeld niet door het riool spoelen. We moeten deze ervaring benutten. Juist nu het nog vers in ons geheugen ligt.

En wij, als architecten, kunnen onze creativiteit aanwenden om de ondergrondse ruimtes wél aantrekkelijk, spannend en vol activiteit te maken. Ik heb het dan niet alleen over de uitbreiding van het metronetwerk en het aantal auto- en fietsparkeerplaatsen. Ook tunnels voor fiets- en voetgangers horen daarbij. We voegen extra ruimte en verbindingen toe, zodat de steden zowel ondergronds als bovengronds leefbaarder worden.

Ondergrondse stations als kathedralen en tunnels als museale ruimtes: het lijken me prachtige opgaven.

Reacties